Lowbed (İngilizcede low bed veya lowboy), yük platformu standart bir dorseye göre çok daha alçakta olan, ağır ve yüksek yüklerin karayolunda taşınmasını sağlayan yarı römorktur. Türkçede lowbed dorse, lowbed tır ya da alçak platformlu dorse olarak da geçer. Deck yüksekliği tipik olarak 45-90 cm arasındadır; bu sayede 3 metre yüksekliğindeki bir ekskavatör bile toplam 4 metre gabari sınırının içinde taşınabilir. Bu rehberde lowbedin ne olduğunu, çeşitlerini, ölçülerini, kaç ton taşıdığını ve makinenize göre nasıl seçileceğini anlatıyoruz.
Lowbet mi, lobet mi, lowbed mi?
Sahada ve ilan sitelerinde aynı araç için üç yazım görürsünüz: lowbet, lobet ve lowbed. Doğru yazım İngilizce kökeninden gelen "lowbed"dir; "lowbet tır", "lowbet dorse" ve "lobet" kulaktan duyulan söyleyişin yazıya geçmiş hâlidir. Üçü de aynı şeyi anlatır: alçak platformlu ağır yük dorsesi. Google'da hangi yazımla ararsanız arayın, ihtiyacınız aynı: makinenizi taşıyacak doğru dingil sayısında bir lowbed ve onu kullanmayı bilen bir sürücü. Bu sayfada standart yazım olan lowbed'i kullanıyoruz. Kırkayak, lowbet ayağı, kamyon üstü lowbet gibi diğer saha adları için kepçe taşıyan tıra ne denir sözlüğüne bakabilirsiniz.
Lowbed ne demek, standart dorseden farkı ne?
Standart bir tenteli ya da açık kasa dorsenin yük platformu yerden yaklaşık 1,3-1,5 m yüksektedir. Üzerine 3 m yüksekliğinde bir makine koyduğunuzda toplam yükseklik 4,5 m'yi geçer ve yasal gabari dışına çıkarsınız. Lowbedin platformu yere 45-90 cm yakın olduğu için aynı makine 4 m sınırının altında kalır. İkinci fark taşıma kapasitesidir: standart dorse 24-25 ton yük alırken, lowbedler dingil sayısına göre 200 tona kadar çıkar. Üçüncü fark yüklemedir: makine kendi gücüyle rampadan ya da ayrılabilir boyunlu modellerde önden düz zeminden platforma çıkar.
Lowbed çeşitleri
Dingil sayısına göre
- 2 dingilli lowbed: 20-25 ton yük kapasitesi. Mini ekskavatör, bekoloder, forklift ve silindir taşımalarında kullanılır; şehir içi kısa mesafede en ekonomik seçenektir.
- 3 dingilli lowbed: 35-40 ton. Türkiye'de en yaygın tiptir; 20-30 ton sınıfı ekskavatör ve loaderların standart taşıyıcısıdır. Filomuzun büyük bölümü bu sınıftır.
- 4 dingilli lowbed: 50-60 ton. Ağır ekskavatör, dozer ve büyük loaderlar için.
- 5-8 dingilli ve modüler lowbed: 80-200 ton. Paletli vinç, trafo, beton santrali parçaları ve endüstriyel tesis yükleri için; çoğu zaman özel izin ve eskortla yürür.
Boyun ve platform tipine göre
- Sabit boyunlu (rampalı): En ekonomik tip. Yük arkadan hidrolik ya da mekanik rampa ile yüklenir.
- Ayrılabilir boyunlu (RGN, önden kırmalı): Boyun hidrolik olarak çekiciden ayrılır, makine önden düz zeminden platforma çıkar. Rampa açısına tırmanamayan yükler için idealdir.
- Havuzlu lowbed: Platformun orta bölümü daha da alçaktır (havuz); yüksek makineler ve trafolar için ekstra yükseklik payı sağlar.
- Uzatılabilir (extendable): Deck uzunluğu 2-8 m artırılabilir; greyder, uzun boom ve rüzgar türbini kanadı gibi uzun yükler için.
- Sal kasa (semi lowbed): Platformu lowbedden yüksek, standart dorseden alçaktır; yüksekliği kritik olmayan ama ağır yüklerde tercih edilir.
Lowbed ölçüleri
| Ölçü | 2 dingil | 3 dingil | 4 dingil |
|---|---|---|---|
| Deck (platform) uzunluğu | 6-8 m | 8-10 m | 9-12 m |
| Genişlik | 2,55 m | 2,55 m (kızakla 3-3,5 m) | 2,55 m (kızakla 3-3,5 m) |
| Deck yüksekliği | 50-90 cm | 45-90 cm | 45-85 cm |
| Faydalı yük | 20-25 ton | 35-40 ton | 50-60 ton |
| Toplam uzunluk (çekici ile) | 14-16 m | 16-18 m | 17-20 m |
Değerler Türkiye'de yaygın Kässbohrer, Tırsan, Altınordu, Gürleşenyıl gibi üreticilerin standart modellerine göre verilmiştir; markaya ve opsiyona göre değişir. Yükün en, boy, yükseklik ve ağırlığı bu tabloyla karşılaştırıldığında hangi lowbedin gerektiği çoğu zaman ilk bakışta anlaşılır.
Lowbed kaç ton taşır?
Kapasiteyi iki sınır belirler. Birincisi dorsenin yapısal kapasitesi: 2 dingil 20-25, 3 dingil 35-40, 4 dingil 50-60 ton. İkincisi yasal dingil yükü: Türkiye'de tek dingil için 10 ton, tandem için 18-20 ton, tridem için 24 ton sınır vardır ve çekici dahil toplam ağırlık 5 dingilli araç kombinasyonunda 40 tonu geçemez. Bunun üzeri ancak Özel Yük Taşıma İzin Belgesi ile mümkündür. Yani 3 dingilli lowbed 40 ton taşıyabilse de, 36 tonluk bir ekskavatör çekici ağırlığıyla birlikte yasal sınırı aşar ve izinli taşınır. Operasyon ekibimiz dingil sayısını yalnızca toplam yüke değil, bu sınırlara göre seçer.
Hangi makine hangi lowbed ile taşınır?
| Makine | Tipik ağırlık | Önerilen lowbed |
|---|---|---|
| Mini ekskavatör / bekoloder | 2-9 ton | 2 dingil veya platform kamyon |
| Forklift 3-5 ton | 4-8 ton (karşı ağırlıkla) | 2 dingil veya platform kamyon |
| Ekskavatör 20 ton sınıfı | 20-24 ton | 3 dingil |
| Ekskavatör 30-36 ton sınıfı | 30-38 ton | 3-4 dingil (izinli) |
| Loader 950 sınıfı | 18-20 ton | 3 dingil (kova genişliği için izinli) |
| Dozer D8 | 38-40 ton | 4 dingil, bıçak sökülür |
| Greyder | 14-18 ton | Uzatılabilir 3 dingil |
| Paletli vinç 80 ton | 70-90 ton | Modüler, birden fazla araç |
Makine bazında ayrıntı için ekskavatör taşıma, loader taşıma, forklift taşıma ve dozer, greyder ve vinç taşıma sayfalarına bakabilirsiniz.
Lowbed ile taşıma kuralları
- Gabari: Genişlik 2,55 m, yükseklik 4 m, toplam uzunluk 22 m sınırlarından biri aşılıyorsa Özel Yük Taşıma İzin Belgesi gerekir.
- Bağlama: Her palet veya tekerlek en az iki noktadan zincir ve cırcırlı gergiyle bağlanır; ilk 50 km sonrasında gergiler kontrol edilir.
- Makine konumu: Boom ve kova alçaltılır, döner üst yapı kilidi (swing lock) takılır, ağırlık merkezi dingil grubunun üzerine getirilir.
- Eskort ve saat: Genişlik 3,5 m veya yükseklik 4,5 m üstünde eskort aracı ve güzergâh etüdü istenir; şehir içinde köprü ve saat kısıtları uygulanır.
- Belgeler: Sürücüde CE sınıfı ehliyet, SRC ve psikoteknik; firmada K1 veya K3 yetki belgesi ve taşıyıcı sorumluluk sigortası bulunmalıdır. Lowbed ehliyeti diye ayrı bir belge yoktur, gereken CE sınıfıdır.
Lowbed kiralarken veya taşıma alırken nelere dikkat edilmeli?
- Makinenizin nakliye ağırlığını (yakıt ve ataşman dahil) doğru bildirin; katalog ağırlığı çoğu zaman eksiktir.
- Palet ya da lastik genişliğini ölçün; 2,55 m üstü izin gerektirir ve fiyatı değiştirir.
- Yükleme alanında rampa için düz ve sağlam zemin olduğundan emin olun; rampa eğimi yüzde 20'yi geçmemelidir.
- Teklifin izin harcı, eskort ve emtia sigortasını içerip içermediğini yazılı sorun.
- Sürücülü mü, dorse kiralama mı istediğinizi netleştirin: lowbed kiralama sayfamızda iki modelin farkı anlatılıyor.
Sık sorulan sorular
Lowbed ne demek?
İngilizce "low bed" (alçak yatak) sözünden gelir; yük platformu yere yakın yarı römork demektir. Türkçede lowbed dorse veya lowbed tır olarak da geçer.
Lowbed kaç ton taşır?
2 dingil 20-25 ton, 3 dingil 35-40 ton, 4 dingil 50-60 ton, modüler lowbedler 80-200 ton. Yasal dingil yükü ve 40 ton toplam ağırlık sınırı ayrıca geçerlidir.
3 dingil lowbed kaç ton taşır?
Çoğu modelde 35-40 ton faydalı yük. 20-30 ton sınıfı ekskavatör, loader ve dozerlerin standart aracıdır.
Lowbed ölçüleri nedir?
3 dingilli tipik bir lowbedde deck 8-10 m, genişlik 2,55 m (kızakla 3-3,5 m), deck yüksekliği 45-90 cm, çekiciyle toplam uzunluk 16-18 m.
Lowbed kullanmak için hangi ehliyet gerekir?
Çekici ve yarı römork için CE sınıfı sürücü belgesi; ticari taşımada SRC ve psikoteknik. Firmada K1 veya K3 yetki belgesi olmalıdır.
Lowbed ile taşıma kuralları nelerdir?
Yük iki noktadan zincirlenir, boom ve kova alçaltılır, üst yapı kilitlenir. 2,55 m genişlik, 4 m yükseklik veya 22 m uzunluk aşılıyorsa izin belgesi; belirli ölçülerin üstünde eskort gerekir.
Uygun lowbedi bulmanın en hızlı yolu rotanızı ve makinenizi bize iletmek: tonaj ve ölçülere uygun dorseyi planlar, 10 dakikada yazılı teklif veririz.